ประวัติการจัดสร้างพระเครื่องครั้งแรก ของสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี)
ภาพสรุปประวัติ มวลสาร และกรรมวิธีการสร้างพระสมเด็จยุคต้น
ประวัติการจัดสร้างพระเครื่องของ เจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) มีความเป็นมาและวิวัฒนาการในการสร้างแบ่งออกเป็นยุคสมัยอย่างชัดเจน โดยประวัติการจัดสร้างในระยะแรกเริ่มหรือ "พระสมเด็จยุคต้น" มีรายละเอียดดังนี้ครับ
1. จุดเริ่มต้นและการสร้างพระเครื่องครั้งแรก (ยุคต้น)
ตามบันทึกประวัติการสร้างพระสมเด็จ ท่านเจ้าประคุณสมเด็จโตเริ่มสร้างพระพิมพ์เนื้อผงเป็นครั้งแรกในสมัยรัชกาลที่ 3 (ประมาณ พ.ศ. 2368 – 2390) โดยมีลำดับความเป็นมาดังนี้:
- จุดประสงค์ในการสร้างครั้งแรก: สร้างขึ้นเพื่อเป็นที่ระลึกในโอกาสฉลองสมณศักดิ์เป็น "พระครูโต" (ประมาณ พ.ศ. 2368) และต่อมาเพื่อมอบให้แก่ผู้ร่วมบริจาคเงินบำรุงวัดระฆังโฆสิตาราม รวมถึงสร้างไว้เพื่อสืบทอดพระพุทธศาสนาตามเจตนารมณ์
- ต้นแบบพิมพ์ทรง: ในยุคแรกเริ่ม พิมพ์ทรงของพระสมเด็จจำลองมาจาก "พระประธานยิ้มรับฟ้า" (พระประธานในพระอุโบสถวัดระฆังฯ) และจำลองแบบมาจาก "พระสมเด็จอรหัง" ของสมเด็จพระสังฆราช (สุก ไก่เถื่อน) ซึ่งเป็นพระอาจารย์ของท่าน
- ลักษณะแม่พิมพ์: ยุคแรกเป็นฝีมือการแกะแม่พิมพ์แบบช่างพื้นบ้าน (ช่างสิบหมู่ชาวบ้าน) หรือท่านแกะด้วยตัวท่านเอง เช่น แม่พิมพ์ของ "นายเทศ" ช่างแกะสลักแห่งตลาดบ้านขมิ้น ทำให้พระยุคแรกมีขอบหนา รูปทรงยังไม่ตึงตังตารวมถึงสัดส่วนอาจจะไม่ลงตัวสวยงามเท่ากับยุคหลัง
2. มวลสารและกรรมวิธีการทำในยุคแรก
ในระยะแรกเริ่ม สมเด็จโตท่านกดพิมพ์พระแบบค่อยเป็นค่อยไป ตามมวลสารที่หาได้ในขณะนั้น:
- ผงวิเศษ 5 ประการ: เกิดจากการเขียนอักขระเลขยันต์ลงบนกระดานชนวนด้วยสอกระดาน แล้วลบผงเก็บไว้ (ผงปถมัง, อิธะเจ, ตรีนิสิงเห, มหาราช และพุทธคุณ)
- ปูนเปลือกหอยเผา / ปูนขาว: เป็นหลักในการประสานเนื้อพระ
- มวลสารอินทรีย์: ได้แก่ ข้าวสุกก้นบาตร, น้ำผึ้ง, ดอกไม้บูชาพระ, เกสรดอกไม้ และผงว่านต่างๆ
- ตัวประสาน: พระในยุคต้นๆ มักใช้ น้ำต้มข้าว หรือ น้ำผึ้ง เป็นตัวประสานเนื้อปูน ซึ่งทำให้เนื้อพระยุคแรกมีความร่าม ฟู หรือแตกหักง่าย (ก่อนที่จะมีการนำ น้ำมันตั้งอิ๊ว มาใช้ในยุคต่อมา)
3. สรุปวิวัฒนาการการสร้างพระสมเด็จ 3 ยุค
| ยุคการสร้าง | ช่วงปี พ.ศ. | ลักษณะเด่นขององค์พระ |
|---|---|---|
| ยุคต้น | 2368 – 2390 | ช่างชาวบ้านแกะพิมพ์, ขอบหนา, เนื้อฟูร่าม ประสานด้วยน้ำต้มข้าว/น้ำผึ้ง |
| ยุคกลาง | 2399 – 2411 | ช่างหลวงเริ่มแกะพิมพ์ พิมพ์ทรงตึงตัง สวยงามขึ้น เริ่มใช้น้ำมันตั้งอิ๊ว |
| ยุคปลาย | 2412 – 2415 | พิมพ์หลวงวิจารณ์เจียรนัย คมชัด สวยงาม ลงตัว เป็นมาตรฐานยอดนิยม |
มหาเจตนาการสร้าง 84,000 องค์: เมื่อท่านดำรงสมณศักดิ์เป็น "สมเด็จพระพุฒาจารย์" ในปี พ.ศ. 2407 ท่านได้ปรารภการสร้างพระเครื่องจำนวน 84,000 องค์ ให้เท่ากับจำนวนพระธรรมขันธ์ เพื่อแจกจ่ายแก่พุทธศาสนิกชนและบรรจุไว้ในพระเจดีย์ตามวัดต่างๆ เพื่อสืบทอดอายุพระพุทธศาสนา
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น